অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
১। বংগ বিভাজন কোনগৰাকী ভাইচৰয়ৰ শাসনকালত সংঘটিত হৈছিল?
২। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কোন তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল?
৩। বিদেশী পণ্য বৰ্জনৰ প্ৰস্তাব কোনখন সভাত গ্রহণ কৰা হৈছিল?
৪। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত 'যুগান্তৰ' নামৰ সংবাদপ্ৰতখন সম্পাদনা কোনে কৰিছিল?
৫। বংগদেশত 'জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ' নামৰ অনুষ্ঠানটো কেতিয়া গঠন হৈছিল?
৬। 'বেংগল কেমিকেলছ' নামৰ উদ্যোগ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰধান উদ্যোক্তা কোন আছিল?
৭। কাৰ পৌৰোহিত্যত অনুষ্ঠিত জাতীয় কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনে ভাৰতীয়ৰ বাবে 'স্বৰাজ' বিচাৰি প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছিল?
৮। বংগদেশৰ একত্ৰিকৰণ কেতিয়া হৈছিল?
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
১। বংগ বিভাজনে সৃষ্টি কৰা 'পূৰ্ববংগ আৰু অসম' নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱা বংগদেশৰ প্ৰধান তিনিটা ভৌগোলিক সংমণ্ডল উল্লেখ কৰা।
ঢাকা সংমণ্ডল: বংগদেশৰ পৰা কৰ্তন কৰি আনি নৱগঠিত প্ৰদেশত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা ১৫খন জিলাৰ অন্যতম অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ সংমণ্ডল আছিল ঢাকা।
চট্টগ্রাম সংমণ্ডল: চাহ ব্যৱসায় আৰু সামুদ্ৰিক জলপথৰ সা-সুবিধাৰ বাবে অসমৰ ভৌগোলিক সীমা সম্প্ৰসাৰণৰ উদ্দেশ্যৰে চট্টগ্রাম সংমণ্ডলক সংযোগ কৰা হৈছিল।
ৰাজশাহী সংমণ্ডল: ভৌগোলিকভাৱে বৃহৎ আৰু ঘন জনবসতিপূৰ্ণ ৰাজশাহী সংমণ্ডলকো পূৰ্ববংগৰ অংশ হিচাপে অসমৰ লগত চামিল কৰা হয়।
২। বংগ বিভাজনৰ অন্তৰ্নিহিত উদ্দেশ্য কি আছিল চমুকৈ লিখা।
১৯০৫ চনত লৰ্ড কাৰ্জনৰ নেতৃত্বত হোৱা বংগ বিভাজনৰ (Partition of Bengal) মূল প্ৰশাসনিক অজুহাত আছিল বৃহৎ বংগ প্ৰদেশৰ শাসন কাৰ্য্য চলোৱাৰ অসুবিধা। কিন্তু ইয়াৰ অন্তৰ্নিহিত প্ৰকৃত উদ্দেশ্যসমূহ আছিল সম্পূৰ্ণৰূপে ৰাজনৈতিক:
- হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত সম্প্ৰদায়িক বিভাজন (Divide and Rule): ব্ৰিটিছৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ধৰ্মৰ ভিত্তিত বংগবাসীক ভাগ কৰা। পূৰ্ব বংগক মুছলমান-সংখ্যাগৰিষ্ঠ আৰু পশ্চিম বংগক হিন্দু-সংখ্যাগৰিষ্ঠ অঞ্চল হিচাপে গঢ়ি তুলি দুয়ো সম্প্ৰদায়ৰ মাজত বৈষম্য আৰু অবিশ্বাসৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল।
- ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদ আৰু ঐক্য বিনষ্ট কৰা: সেই সময়ত বংগ প্ৰদেশ আছিল ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু জাতীয়তাবাদী চিন্তা-চৰ্চাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। বংগক দ্বিধাবিভক্ত কৰি এই জাতীয়তাবাদী শক্তি আৰু সংগ্ৰামক দুৰ্বল কৰাই আছিল ব্ৰিটিছ শাসকৰ প্ৰধান লক্ষ্য।
- বাঙালী ভাষীক সংখ্যালঘু কৰি তোলা: পশ্চিমবংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ অঞ্চলসমূহক একত্ৰিত কৰি গঠন কৰা প্ৰস্তাৱিত প্ৰদেশখনত বাঙালী ভাষী জনসাধাৰণক তেওঁলোকৰ নিজা ভাষিক-ভূখণ্ডতেই সংখ্যাগতভাৱে সংখ্যালঘু কৰি পেলোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত বাঙালী ভাষীসকলৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰতিনিধিত্ব হ্ৰাস পোৱাৰ সম্ভাৱনা সৃষ্টি হৈছিল।
- মুছলিম সমাজক স্বতন্ত্ৰ সমৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা: পূৰ্ব বংগৰ মুছলমানসকলক সুকীয়া সুবিধা আৰু উন্নয়নৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দি তেওঁলোকক কংগ্ৰেছ আৰু জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ পৰা আঁতৰাই ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ অনুগত কৰি ৰখাৰ অপচেষ্টা চলোৱা হৈছিল।
৩। বংগ বিভাজনবিৰোধী আন্দোলনে 'স্বদেশী আন্দোলন' নাম কিয় পাইছিল চমুকৈ লিখা।
১৯০৫ চনৰ বংগ বিভাজনবিৰোধী আন্দোলনে 'স্বদেশী আন্দোলন' নাম পোৱাৰ মূল কাৰণসমূহ আছিল:
বিদেশী বস্তু বৰ্জন আৰু স্বদেশী গ্ৰহণ: ব্ৰিটিছ চৰকাৰক অৰ্থনৈতিকভাৱে আঘাত কৰিবলৈ আন্দোলনকাৰীসকলে ব্ৰিটেইনত তৈয়াৰী কাপোৰ, নিমখ, চেনি আদি বিদেশী পণ্য বৰ্জন (Boycott) কৰে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে নিজ দেশত তৈয়াৰী 'স্বদেশী' সামগ্ৰী ব্যৱহাৰৰ সংকল্প লয়।
আত্মশক্তি আৰু দেশীয় উদ্যোগৰ বিকাশ: ব্ৰিটিছ সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা কমাবলৈ দেশতেই সূতা কটা মিল, তাঁত শিল্প, চাবোন আৰু কাঁচৰ কাৰখানা, তথা বেংক আদি স্বদেশী প্রতিষ্ঠান গঢ়ি তোলা হৈছিল (যেনে— আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়ৰ 'বেংগল কেমিকেলছ')।
জাতীয় শিক্ষা আৰু স্বাৱলম্বিতা: ব্ৰিটিছ নিয়ন্ত্ৰিত শিক্ষা ব্যৱস্থা ত্যাগ কৰি নিজাকৈ 'জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ' আৰু বহুতো স্বদেশী বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, যাতে শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো দেশীয় চিন্তাধাৰা প্ৰতিফলিত হয়।
জনসভাসমূহত বংগবাসীয়ে এক হৈ 'বিদেশী বৰ্জন' আৰু 'স্বদেশী গ্ৰহণ'ৰ সিদ্ধান্তক মূল আন্দোলনৰ কৌশল হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে সমগ্ৰ বংগ ভংগবিৰোধী জনসংগ্ৰামখন পৰৱৰ্তী সময়ত 'স্বদেশী আন্দোলন' নামেৰে জনাজাত হৈ পৰে।
৪। স্বদেশী আন্দোলনে জাতীয় শিক্ষালৈ আগবঢ়োৱা বৰঙণিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
চৰকাৰী আদেশ অমান্য আৰু 'এন্টি-চাৰ্কুলাৰ ছ'চাইটী': ছাত্ৰসকলে আন্দোলনত অংশ লোৱা প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ মুখ্য সচিব কাৰ্লাইলে 'কাৰ্লাইল জাননী' (১০ অক্টোবৰ, ১৯০৫) জাৰি কৰাত ছাত্ৰসকলে ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সভাপতিত্বত অনুষ্ঠিত সভাত (৪ নৱেম্বৰ, ১৯০৫) 'এন্টি-চাৰ্কুলাৰ ছ'চাইটী' গঠন কৰি চৰকাৰী নিৰ্দেশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে মুকলিকৈ অমান্য কৰে।
জাতীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন আৰু ডন ছ'চাইটি: সতীশচন্দ্ৰ মুখোপাধ্যায়ে 'দি ডন' আলোচনীৰ যোগেদি কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ক 'গোলামখানা' বুলি আখ্যা দি ছাত্ৰসকলক জাতীয় শিক্ষা ল'বলৈ আহ্বান জনায়। তেওঁ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ আদিৰ সহযোগত 'ডন ছ'চাইটি' গঠন কৰে। ইয়াৰ পিছতেই ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে ১৯০৫ চনৰ ৬ আগষ্টত 'বংগ জাতীয় বিদ্যালয়' প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ আৰু কাৰিকৰী শিক্ষা: ১৯০৬ চনৰ ১১ মাৰ্চত ৰাসবিহাৰী বসুৰ নেতৃত্বত 'জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ' গঠন হয় আৰু অৰবিন্দ ঘোষক অধ্যক্ষ কৰি 'বংগ জাতীয় মহাবিদ্যালয়' স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি তাৰকনাথ পালিতৰ অৰ্থসাহায্যত 'বেংগল টেকনিকেল ইনস্টিটিউট' (যি পিছলৈ যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় হয়) স্থাপন হ'ল। সমগ্ৰ আন্দোলনৰ কালছোৱাত ৬২খন মাধ্যমিক আৰু ৩,০০০খন প্ৰাথমিক জাতীয় বিদ্যালয় গঢ়ি উঠিছিল।
